بازار هنرمندان خط‌نگار نو ایران

24 مرداد 1402
خط‌نگاری نو از سال 1343 با تلاش‌های پیشگامان جنبش سقاخانه‌ اعم از حسین زنده‌رودی، پرویز تناولی و فرامرز پیلارام وارد جریان هنر مدرن ایران شد. از این جریان، بعدها، گرایشی با نام نقاشی‌خط منشعب شد که تا حدودی به قواعد و اسلوب خوشنویسی سنتی و معنای واژه‌ها پایبند بود. از میانه سال‌های 2000 با ورود حراج کریستیز به خاورمیانه خرید و فروش آثار هنری ایران رونقی تازه یافت و در این بین، آثار خط‌نگارانه هنرمندان ایرانی با استقبالی بی‌نظیر روبه‌رو شد. یکی از مثال‌های بارز این مورد حراج کریستیز دبی در سال 2008 است که ده اثر گران‌قیمت این حراج هنرهایی ملهم از خط متعلق به هنرمندان ایرانی بودند. بااین‌حال، داده‌های آرتچارت در زمینه فروش آثار نقاشی‌خط حاکی از آن است که مجموع فروش این دسته از آثار در سطح کلیه حراج‌ها با یک سیر نزولی همراه بوده است ولی بازار این آثار در مارکت ایران همچنان پر رونق است. در این جستار سوانا بغوزیان نگاهی داشته به بازار خط‌نگاری نو ایران بر اساس اطلاعاتی که در بستر داده‌ای آرتچارت موجود است.
تا ابد عاشقتم (1385-1386)، فرهاد مشیری

براساس آنچه حمید کشمیرشکن در کتاب «کنکاشی در هنر معاصر ایران» (1396) مطرح می‌کند، سرآغاز کاربست اشکال متنوع خط‌نگاری در هنر ایران به آثار پیشگامان نهضت سقاخانه یعنی افرادی چون شارل حسین زنده‌رودی، پرویز تناولی و فرامرز پیلارام باز می‌گردد، اما در امتداد مسیر، گونه‌های متفاوتی از استفاده از خط ظهور کرد و هنرمندان سقاخانه را از باقی هنرمندانی که از خط در کارشان بهره می‌بردند جدا ساخت. افراد فوق‌الذکر شیوه‌های لتریستی را در آثار خود به‌کار بردند، درحالی که پیشگامان دیگر نظیر محمد احصایی، رضا مافی و نصرالله افجه‌ای تا حدودی به قواعد و اسلوب خوشنویسی سنتی پایبند ماندند.

از میانه سال‌های 2000، با ورود حراج کریستیز به خاورمیانه خرید و فروش آثار هنری ایران رونقی تازه یافت و در این بین، آثار خط‌نگارانه هنرمندان ایرانی با استقبالی بی‌نظیر روبه‌رو شد. یکی از مثال‌های بارز این مورد حراج کریستیز دبی در سال 2008 است که ده اثر گران‌قیمت این حراج هنرهایی ملهم از خط متعلق به هنرمندان ایرانی بودند. بااین‌حال، داده‌های آرتچارت در زمینه فروش آثار خط‌نگاری حاکی از آن است که مجموع فروش این دسته از آثار در سطح کلیه حراج‌ها با یک سیر نزولی همراه بوده است (نمودار1).

نمودار 1. مقایسه تغییر در مجموع فروش آثار خط‌نگاری نو در حراج‌ها با تعداد آثار ارائه شده و فروخته شده. از 2006 تا آگوست 2023. منبع: آرتچارت.
نمودار 1. مقایسه تغییر در مجموع فروش آثار خط‌نگاری نو در حراج‌ها
با تعداد آثار ارائه شده و فروخته شده. از 2006 تا آگوست 2023. منبع: آرتچارت.
نمودار 2. مقایسه تغییر در مجموع فروش آثار خط‌نگاری نو در حراج تهران با تعداد آثار ارائه شده و فروخته شده. از 2012 تا آگوست 2023. منبع: آرتچارت.
نمودار 2. مقایسه تغییر در مجموع فروش آثار خط‌نگاری نو در حراج تهران
با تعداد آثار ارائه شده و فروخته شده. از 2012 تا آگوست 2023. منبع: آرتچارت.

در رابطه با فروش آثار خط‌نگاری نو در حراج تهران این قضیه تا حدی متفاوت است؛ داده‌های گردآوری شده توسط تیم آرتچارت نشان می‌دهد که بازار آثار خط‌نگارانه در ایران به نسبت آثار ارائه شده وضعیت خوبی را تجربه می‌کند (نمودار 2 و جدول 1).

جدول 1. جزئیات تغییر در مجموع فروش آثار خط‌نگاری نو در حراج تهران با تعداد آثار ارائه شده و فروخته شده. از 2012 تا آگوست 2023. منبع: آرتچارت.

سال

قیمت فروش (دلار)

تعداد آثار فروخته شده

تعداد آثار ارائه شده

2012

168,266

15

15

2013

356,910

12

12

2014

702,810

14

14

2015

550,750

19

19

2016

1,535,863

21

21

2017

791,974

7

7

2018

859,366

22

23

2019

1,010,953

23

 24

2020

446,647

14

15

2021

694,168

16

16

2022

1,020,337

12

12

2023

556,345

7

7

نسبت میزان فروش آثار خط‌نگاری به میزان کمینه‌ها و بیشینه‌ها در کلیه حراج‌ها در مقایسه با حراج تهران

تعداد کل آثار خط‌نگارانه ارائه شده از هنرمندان ایرانی در حراج‌ها تا سال 2023 به 957 عدد می‌رسد که مجموع فروش 49 میلیون دلار را به‌دست آورده است. این رقم کمی بیش از جمع کمینه‌ها به رقم 43 میلیون دلار است. از این تعداد، 185 عدد از آثار در حراج تهران (تا هفدهمین حراج تهران) ارائه شده‌‌اند که میزان فروش 8,7 میلیون دلار را حاصل کرده است. این رقم نزدیک به جمع بیشینه‌ها به رقم 8,9 میلیون دلار است.

مارکت خط‌نگاری در 12 ماه گذشته (آگوست 2022 - آگوست 2023)

مجموع فروش آثار خط‌نگارانه در حراج‌ها در 12 ماه گذشته 850 هزار دلار بوده که نرخ رشد سالانه منفی 52% را تجربه کرده است. در میان 10 اثر گران فروخته شده در حراج‌ها در 12 ماه گذشته نیز تنها یک اثر خط‌نگاری یافت می‌گردد. این اثر با نام «اندام» از حسین زنده‌رودی است که در هفدهمین حراج تهران به قیمت 227,4 هزار دلار فروش رفته است.

اندام (1350)، حسین زنده‌رودی
اندام (1350)، حسین زنده‌رودی

چهار یافته‌ کلیدی در رابطه با آثار خط‌نگاری نو

در این بخش به گرانترین آثار خط‌نگارانه در حراج‌ها در مقایسه با حراج تهران می‌پردازیم و پنج هنرمند خط‌نگار پرفروش ایرانی در حراج‌ها (جدول 2) و پنج کشوری که در این ژانر بیشترین فروش را داشته‌اند (جدول 3)، معرفی می‌کنیم.

 1. سه اثر گران ایرانی در حراج‌ها (بر اساس قیمت دلاری)

  1.چارباغ (1359)، حسین زنده رودی، فروخته شده: 1,6 میلیون دلار

چارباغ (1359)، حسین زنده رودی

2. او بخشاینده است (1383)، محمد احصایی، فروخته شده:1,1 میلیون دلار

او بخشاینده است (1383)، محمد احصایی

3. ضیافت (1388)، محمد احصایی، فروخته شده: 662 هزار دلار

ضیافت (1388)، محمد احصایی

2. سه اثر گران در حراج تهران (براساس قیمت دلاری)

1. لا+لا+صر (1351)، حسین زنده‌رودی، فروخته شده: 440 هزار دلار

لا+لا+صر (1351)، حسین زنده‌رودی

2. پی+روز+جی (1348)، حسین زنده‌رودی، فروخته شده: 308 هزار دلار

پی+روز+جی (1348)، حسین زنده‌رودی

3. ص+ه+ص (1351)، حسین زنده‌رودی، فروخته شده: 288 هزار دلار

ص+ه+ص (1351)، حسین زنده‌رودی

3. پنج خط‌نگار پرفروش ایرانی در حراج‌ها

جدول 2. پنج هنرمند خط‌نگار ایرانی پرفروش در حراج‌ها (براساس قیمت دلاری). منبع: آرتچارت.

شماره

هنرمند

مجموع فروش (میلیون دلار)

1

حسین زنده رودی

24,16

2

محمد احصایی

14,3

3

نصرالله افجه‌ای

4,2

4

فرامرز پیلارام

2,6

5

صداقت جباری

1,5

4. پنج کشور با بیشترین میزان فروش آثار

جدول 3. پنج کشور با بیشترین میزان فروش آثار خط‌نگاری نو (براساس قیمت دلاری). منبع: آرتچارت.

شماره

کشور

میزان فروش (میلیون دلار)

1

امارت متحده عربی

22,7

2

بریتانیا

9,4

3

ایران

8,7

4

فرانسه

4,3

5

قطر

2,9

 

نویسنده (ها)

سوانا بغوزیان
هنرمندان مرتبط

آثار هنری مرتبط

مقالات مرتبط

نقاشیخط در گفتگو با محمد احصائی
این مصاحبه در سال 1383 توسط حمیدرضا قلیچ‌خانی انجام پذیرفته و در شماره‌ی 71 و 72 مجله‌ی «کتاب ماه هنر» به چاپ رسیده است.
21 دی 1400

همه‌ی کارها به بازار هنر نمی‌رسند: مارکت در تصرف کدام هنرمندان است؟
به سبب محدودیتی که در بازار هنر بر عرضه اعمال می‌شود، این بازار ماهیتی بسیار استثنایی دارد، در آن حد که بسیاری از اقتصاددانان از تبیین آن در قالب تعابیر مرسوم اِبا داشته‌اند؛ مهرنوش علی مددی در این مقاله به بررسی ماهیت این بازار در رابطه با بازیگران اصلی و چگونگی ورود به آن پرداخته است.
10 بهمن 1401

اثر ۲۱ میلیاردی که رکورد نزد
هفدهمین دوره‌ی حراج تهران از آثار هنر مدرن و معاصر ایران، جمعه سی‌ام تیرماه 1402 در هتل پارسیان آزادی برگزار شد. این حراج مجموع فروشی برابر با 214 میلیارد تومان معادل با 4.3 میلیون دلار به‌دست آورد، که در مقایسه با دوره‌ی قبل، رشدی برابر 77.8 درصد داشت. آرتچارت در گزارش پیش رو هفدهمین دوره‌ی حراج تهران را رصد کرده است.
4 مرداد 1402
درج دیدگاه

* نشان دهنده فیلد الزامی