هوشنگ پزشک نیا در سال 1296 در تهران متولد شد. در دوران نوجوانی در «مدرسه‌ی نظام» (1311) تحصیل کرد و به‌واسطه‌ی دوستی با دو تن از شاگردان کمال‌الملک به نقاشی علاقه‌ یافت. پس از پایان تحصیلات عالیه در رشته‌ی تاریخ و جغرافیا، در سال 1321 و در سن 25 سالگی عازم ترکیه شد. در آنجا، آموختن نقاشی و تاریخ هنر مدرنیسم را نزد استادی فرانسوی‌تبار به نام لئوپولد لِوی در آکادمی هنرهای زیبای استانبول سپری کرد، سپس به تهران بازگشت و به جرگه‌ی پیشگامان هنر نوگرای ایران پیوست. 
 
 نخستین تجربه‌ی نمایشگاهی را به همراه حسین طاهرزاده‌ی بهزاد در كنسول‌گری ايران در استانبول (1323) بدست آورد. بعدها، اولین کارنمای فردی از آثارش را در انجمن روابط فرهنگی ایران و انگلیس در تهران برپا کرد. همکاری با «آپادانا، کاشانه‌ی هنرهای زیبا»، نخستین گالری خصوصی ایران موقعیت مناسبی برای توفیق و شهرت پزشک نیا در جامعه‌ی فرهنگی و هنری آن روزگار فراهم آورد. گالری آپادانا دومین نمایش رسمی خود را در آذرماه 1328 به آثار هوشنگ پزشک نیا اختصاص داد؛ در همین نمایشگاه بود که چهره‌ای چون جلال آل‌احمد در ستایش نقاشی‌های این هنرمند سخن گفت. در دی‌ماه همان‌سال در سومین برنامه‌ی گالری آپادانا نیز آثاری از پزشک نیا در کنار آثار حسین کاظمی، احمد اسفندیاری، جلیل ضیاءپور و سایرین روی دیوار رفت.
 
 هوشنگ پزشک‌نیا در حیات حرفه‌ای خود دست به تجربه‌های متنوعی زد؛ شمه‌هایی از سبک‌های اکسپرسیونیسم، کوبیسم و امپرسیونیسم که در میان نوگرایان ایرانی آن دهه‌ها محبوبیت داشت را می‌توان در آثار مختلف او بازیافت. برخی از آزمایش‌گری‌های او افق‌های تازه‌ای را پیش‌روی دیگر نقاشان ایرانی ترسیم کرد. نقاشان این نسل تلاش داشتند تا از ظرفیت‌های هنرهای سنتی برای رسیدن به بیانی توأمان نو و بومی بهره بگیرند و به‌همین‌منوال پزشک نیا نیز کوشش‌هایی در این راستا داشت. پرویز کلانتری از پزشک نیا به‌عنوان آغازگر جریان نقاشی‌خط در هنر ایران یاد می‌کند؛ به زعم او وی نخستین نقاشی بود که استفاده زیبایی‌شناسانه از خط را مورد توجه قرار داد و قابلیت‌های آن را در قالب نقاشی مدرنیستی به بوته‌ی آزمایش گذاشت.
 
 باید افزود، این هنرمند، در سال 1327 همچون خیلی از اهالی فرهنگ و هنر هم‌روزگارش برای گذران زندگی به استخدام شرکت نفت درآمد و راهی آبادان شد؛ سفری که نقطه‌عطف زندگی شخصی و هنری او بود. در نفت آبادان بود که با ابراهیم گلستان آشنا شد و دوستی دیرپا و نزدیک میان آن ‌دو پاگرفت. اقامت ده‌ساله‌ی او در آبادان فرصتی پدیدآورد تا درخشان‌ترین آثار خود را خلق کند. مردم‌نگاری‌های پزشک نیا در این دوران از کارگران نفت، روستاییان و عشایر در زمره‌ی مهمترین آثار ادوار کاری او به شمار می‌روند. شیوه‌ی کمابیش اکسپرسیو هوشنگ پزشک نیا در این دوره‌ توأمان با حساسیت‌های اجتماعی بود؛ از این حیث نخستین نقاش مدرنیست ایرانی بود که تعهد اجتماعی را با تجربه‌های فرمی نو در‌آمیخت. مردم‌نگاری‌های او پاسخی بودند به نقد نقاشان واقع‌گرای هم‌روزگار او که به تبعیت از رئالیسم سوسیالیستی شوروی، گرایش‌های مدرنیستی را به عدم تعهد اجتماعی و سیاسی متهم می‌کردند.

پزشک نیا پس از برگزاری چند نمایشگاه پراکنده در محافل هنری آبادان، در یکی از واپسین فعالیت‌های حرفه‌ای‌اش طی سفری به اروپا (1339) جدیدترین آثار خود را در لندن و پاریس به نمایش گذاشت. دوسال بعد، با مرگ ناگهانی برادر و تشدید بحران‌های روحی ناشی از آن، فعالیت‌های او به محاق رفت. باقی سال‌های زندگی هوشنگ پزشک نیا در انزوا سپری شد تا سرانجام در سال 1351 در تهران بر اثر سکته‌ی قلبی چشم از جهان فرو بست.